fathersDayGameOverShirt

لایحه حمایت از کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست در اسفند ۱۳۸۷ با این ادعا که قانون مصوب ۱۳۵۳ بعد از گذشت ۳۵ سال با تغییرات و نیازهای جامعه سازگار نیست، به مجلس ارایه شد. با قانون مصوب ۱۳۵۳ واگذاری سرپرستی تنها ۱۵ درصد کودکانی که در مراکز بهزیستی نگهداری می‌شدند، ممکن بود. لایحه تقدیمی دولت قرار بود که امکان سرپرستی بیش از ۵۰ درصد کودکان بهزیستی را فراهم کند و فرایند فرزندخواندگی را تسهیل کند. اکنون این لایحه پس از نزدیک به ۵ سال با تغییرات بسیار در شورای نگهبان نهایی و ابلاغ شده است. اکنون این پرسش مطرح است که این تلاش چندساله، چه تغییراتی را در فرزندخواندگی و حمایت از کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست ایجاد کرده است. نوشته‌ی حاضر به شرایط خانواده‌های فرزندپذیر می‌پردازد.

 چه کسانی می‌توانند فرزند‌پذیر باشند؟

تابعیت و محل اقامت افراد فرزند‌پذیر نخستین مسئله‌ای است که توجه به آن ضروری است. طبق ماده ۱ قانون مصوب ۱۳۵۳، هر فرد مقیم ایران، حتی اگر تابعیت ایران نداشته باشد، می‌تواند تقاضای سرپرستی کودکی را بکند. اما ایرانیان مقیم خارج از ایران امکان فرزندپذیری نداشتند. به عبارت دیگر، در قانون مصوب ۱۳۵۳ اقامت در ایران نسبت به تابعیت اولویت داشته است. لایحه دولت امکان فرزندپذیری را برای ایرانیان مقیم خارج از ایران نیز فراهم کرد. در عین حال سپردن سرپرستی کودکان به خارجیان مقیم ایران را در صورتی که متقاضی ایرانی وجود نداشته باشد، ممکن می‌دانست. اما مجلس سپردن سرپرستی کودکان به افراد خارجی را به‌صواب ندانسته و آن را حذف کرد. به این ترتیب، در نهایت سپردن سرپرستی کودکان به اتباع ایرانی محدود شد. با این تغییر، تابعیت ایرانی داشتن به اقامت در ایران اولویت یافت.
در قانون مصوب ۱۳۵۳ تنها زن و شوهر بدون فرزند می‌توانستند تقاضای فرزندپذیری کنند اما در لایجه دولت به زنان بدون شوهر و زن و شوهر دارای فرزند نیز اجازه تقاضای سرپرستی کودکان داده شد. با وجود مخالفت برخی نمایندگان مجلس، پیشنهاد دولت رای آورد. لازم به یادآوری است که زنان بدون شوهر تنها می‌توانند سرپرستی دختران را به عهده بگیرند.
وسعت بخشیدن دامنه‌ی فرزندپذیری به زنان بدون شوهر و زن و مرد دارای فرزند از نکات مثبت قانون جدید فرزندخواندگی است. اما به ازای هر کودکی که سرپرستی آن قابل واگذاری است، ۸ زوج ِ متقاضی وجود دارد. بنابراین به نظر می‌رسد اجازه فرزندپذیری به دیگر خانواده‌ها در اولویت بعدی فقط روی کاغذ معنا داشته باشد و تغییری واقعی در وضعیت کودکان بدون سرپرست و بدسرپرست ایجاد نکند. اما اگر به آمارهای تکمیلی مراجعه کنیم، اثر مثبت آن روشن خواهد شد. اکثر زن و شوهرهای فاقد فرزند خواهان سرپرستی کودکان زیر ۱ سال هستند. تجربه‌ی بزرگ کردن نوزاد، پنهان کردن فرزندخواندگی از دیگران و … از جمله دلایلی است که این امر را باعث شده است. این رفتار خانواده‌های فرزندپذیر کودکان بسیاری را از تجربه‌ی زندگی در خانواده محروم کرده است. زنان شوهردار و زن و شوهر دارای فرزند این دغدغه‌ها را ندارند و این موضوع برای کودکانی که هر ماه عمرشان به معنای از دست رفتن فرصت زندگی در خانواده است، امیدبخش است.

خانواده‌های فرزندپذیر چه شرایطی باید داشته باشند؟

افراد فرزندپذیر باید  محجور نباشند، تمکن مالی داشته باشند، محکومیت جزایی موثر نداشته باشند، بیماری واگیر و صعب‌العلاج و اعتیاد به مواد مخدر و الکل نداشته باشند، یکی از آنها بالای سی سال داشته باشد و هر دو دارای صلاحیت اخلاقی باشند. زن و شوهر بدون فرزند نیز باید ۵ سال از ازدواج آنها گذشته باشد و یا پزشکی قانونی ناباروری آنها را تایید کند.
شرایط بالا در قانون مصوب سال ۱۳۵۳، لایحه دولت و قانونی که به تازگی تصویب شده است، مشابه است. در لایحه دولت علاوه بر موارد بالا، بر سلامت روانی و توانایی عملی نگهداری از کودک و اعتقاد به یکی از ادیان رسمی تاکید شده است. سلامت روانی و توانایی عملی نگهداری از کودکان که در قانون مصوب ۱۳۵۳ بر آن تاکید نشده است، در عمل با استعلام از پزشکی قانونی توسط دادگاه پیگیری می‌شد.
مجلس پیشنهاد دولت را با تغییراتی در نگارش تصویب کرده است. اما با درخواست شورای نگهبان «تقید به انجام واجبات و ترک محرمات» به شرایط افراد فرزندپذیر اضافه شده است. این شرط مبهم و تفسیرپذیر می‌تواند مشکلات بسیاری را برای خانواده‌های فرزندپذیر ایجاد کند و در عمل با اصل ۲۳ قانون اساسی که تفتیش در عقاید را ممنوع می‌کند، در تضاد است. پیش از این نیز شرط صلاحیت اخلاقی ابهام بسیاری داشت و قضات به شیوه‌های مختلفی از تحقیقات محلی توسط کلانتری، گفتگوی فردی قاضی با متقاضی تا تهیه استشهاد محلی توسط متقاضی به صلاحیت اخلاقی متقاضی‌ها پی می‌بردند. وجود شرط تقید به واجبات و ترک محرمات با دامنه وسیع تفسیر آن، نگرانی خانواده‌ها را در خصوص تفسیرپذیری قانون دوچندان خواهد کرد.
در قانون قبلی شرطی برای حداکثر سن افراد فرزندپذیر وجود نداشت. اما بهزیستی در آیین‌نامه‌های خود افراد بالای ۵۰ سال را دارای شرایط مناسبی برای فرزندپذیری نمی‌دانست. در قانون جدید نیز با توجه به همین رویکرد افراد بالای ۵۰ سال در اولویت دوم قرار گرفته‌اند. اما در قانون روشن نیست که اگر یکی از زوجین متقاضی بالای ۵۰ سال باشد، در اولویت دوم قرار می‌گیرند یا وقتی هر دو زوج بالای ۵۰ سال دارند.

افراد فرزندپذیر چند کودک را می‌توانند به سرپرستی بگیرند؟

در قانون مصوب ۱۳۵۳ محدودیتی در تعداد کودکانی که افراد می‌توانند به سرپرستی بگیرند، وجود ندارد. هر چند در عمل بهزیستی حداکثر سرپرستی دو کودک را به زن و شوهرها واگذار می‌کرد. این محدودیت در قانون جدید تصریح شده است و واگذاری سرپرستی بیش از دو کودک فقط در شرایطی که کودکان اعضای یک خانواده باشند، مجاز شمرده شده است. اعضای یک خانواده بودن نیز ابهام دارد و می‌تواند علاوه بر خواهر و برادر، عموزاده‌ها یا خاله‌زاده‌ها را نیز شامل بشود.

اشتراک دینی سرپرست و فرزندخوانده

در قانون جدید رعایت اشتراک دینی سرپرست و کودک تحت سرپرستی الزامی شده است، موضوعی که در قانون مصوب ۱۳۵۳ مسکوت بود. البته روشن نیست کودکی که پدر و مادر زیستی او ناشناخته است، چگونه مذهب وی تعیین می‌شود. و حتی اگر مذهب والدین زیستی او معلوم باشد، نمی‌توان او را مقید به دین والدین خود دانست. طراح لایحه، تبصره رعایت اشتراک دینی را به منظور واگذاری کودکان غیرمسلمان به متقاضی‌های غیرمسلمان پیش‌بینی کرده بوده است اما با تغییرات شورای نگهبان در عمل این تبصره وارونه شده است و واگذاری سرپرستی کودکان غیرمسلمان به متقاضی‌های مسلمان را با رعایت مصلحت کودک به دادگاه سپرده است. این تبصره می‌تواند به زیان افراد غیرمسلمان و حتی مسلمانان سنی تفسیر شود. رعایت اشتراک دینی می‌تواند به اشتراک مذهبی تعبیر شود و کودکانی که هیچ سابقه‌ای از آنان وجود ندارد، دارای والدین زیستی شیعی فرض شوند و تنها به متقاضی‌های شیعه سپرده شوند.

شرایط استثنایی برای واگذاری سرپرستی

با توجه به این که پیش از تصویب قانون حمایت از کودکان بدون سرپرست در سال ۱۳۵۳، هیچ قانونی برای این موضوع وجود نداشت، افرادی که سرپرستی کودکان واجد شرایط را قبل از تصویب این قانون بر عهده گرفته‌اند، نسبت به سایر متقاصی‌ها برای سرپرستی این کودکان اولویت دارند و شرط سن برای کودک و سرپرست رعایت نمی‌شود. استثنای دیگر پذیرفتن احوال شخصیه ایرانیان غیرشیعه در مورد فرزندخواندگی است. به عبارت دیگر، قانون مصوب ۱۳۵۳ تنها برای شیعیان است و و غیرمسلمان‌ها و اهل تسنن تابع قوانین فقهی خودشان هستند.
در قانون جدید، با نظر شورای نگهبان این استثنا حذف شده است و احوال شخصیه غیرشیعه برای فرزندخواندگی دیگر اعتباری ندارد. اما با وجود استقرار حدود ۴۰ ساله قانون حمایت از کودکان بدون سرپرست، قانون جدید استثناهای دیگری را به رسمیت شناخته است. در ماده ۲۹ برای سرپرستی‌های غیرقانونی مهلتی شش‌ماهه تعیین شده است تا دادگاه نسبت به ادامه سرپرستی تصمیم بگیرد. اما در ماده ۳۰ کودکانی که سرپرستی کودکان را یک سال پیش از سپردن به بهزیستی عهده‌دار بوده‌اند، نسبت به سرپرستی کودک اولویت دارند.
تبصره ماده ۶ نیز مقرر می‌دارد که اگر کسی طفلی را بیابد و ادعای وی در دادگاه اثبات شود، در اولویت سرپرستی است. این تبصره و ماده ۳۰ زمینه‌ای برای فرزندپذیری غیرقانونی به بهانه یافتن کودک یا سرپرستی عملی را فراهم می‌سازد. البته حذف این استثناها باعث کاهش فرزندخواندگی غیرقانونی نخواهد بود و راه آن فرزندخواندگی باز – واگذاری سرپرستی کودک توسط والدین زیستی به صورت قانونی و غیرقابل بازگشت به متقاضی‌ها – است.

ممكن است اين موارد را هم بپسنديد!

۲۴ پاسخ

  • محبوبه۷ دی, ۱۳۹۳ در ۲:۵۴ ب.ظ

    سلام خسته نباشید بزرگترین دغدغه من و همسرم داشتن فرزند است از طرفی فرزند خوانده هم با بچه خود ادم فرقی نداره البته اگه دولت شرایطو کمی اسون بگیره ما که ۵ساله بچه دار نشدیم و بهترین سالهای زندگیمون داره بدون بچه سپری میشه خیلی خوب میشه اگه روال اداری وقضائی فرزند پذیری کم باشه زوج های جوان امثال بنده بتونن بی دغدغه به ارزوشون برسن اینجوری نمیدونم شاید بچه های بی سرپرست هم خودشون سامان بگیرن هم زوج های جوانی رو که بخاطر این موضوع زندگیشون رو به نابودی نجات بدن .
    هر چه او حکم کند ما محکومیم ………….؟

    التماس دعا

    پاسخ دادن
    • مدير سايت۷ دی, ۱۳۹۳ در ۳:۴۸ ب.ظ

      درست است که شرایط قانونی مبهم شده است اما شما برای فرزندپذیری اقدام کنید. حتمن به نتیجه می‌رسید.

      پاسخ دادن
  • حميد۲۲ اسفند, ۱۳۹۳ در ۹:۵۲ ق.ظ

    با سلام
    میخواستم بدونم اگر زوجی که همه شرایط را دارند درخواست فرزند خواندگی کنند، پروسه تقریبا چقدر طول میکشد. ممنون میشم یکم توضیح بدید٠

    پاسخ دادن
    • مدير سايت۲۵ اسفند, ۱۳۹۳ در ۴:۰۹ ب.ظ

      مدت زمان انتظار شما بین ۱ تا ۳ سال خواهد بود. برای اطلاع بیشتر به مراجعه کنید.
      نیز اطلاعات مفیدی به شما می‌دهد.

      پاسخ دادن
  • مريم۸ تیر, ۱۳۹۴ در ۱۰:۴۱ ق.ظ

    با سلام و عرض ادب یک سوالی از حضورتان داشتم بنده دارای ۲ فرزند پسر در سن های ۶ و ۹ ساله هستم و فوق العاده فرزند دختر دوست دارم که به فرزند خوندگی بگیرم منتها ما دیگر بچه دار نمیشویم چون همسرم لوله هایش را بسته است همچنین با توجه به قانون جدید و اینکه از نظر محرمیت شرایطشم داریم ان دختر ار صیغه محرمیت پدر شوهرم میکنیم که به همسر و فرزندانم محرم شود از نظر مالی هم توان مالی ان را داریم ایا میتوانیم دختری را به فرزند خواندگی بگیریم ای نه ممنون میشوم به راهنمایی بفرمایید

    پاسخ دادن
    • مدير سايت۸ تیر, ۱۳۹۴ در ۱۱:۲۴ ق.ظ

      قانون مصوب ۱۳۹۲ واگذاری سرپرستی کودکان به زن و شوهر دارای فرزند را ممکن کرده است. اما اولویت با زن و شوهر بدون فرزند و سپس زنان مجرد است. زن و شوهر دارای فرزند در اولویت سوم هستند. با توجه به تعداد متقاضیان فرزندخواندگی که چندین برابر کودکانی است که امکان واگذاری سرپرستی آنها وجود دارد، در عمل شانس کمی برای زن و شوهر دارای فرزند برای گرفتن سرپرستی کودک وجود دارد. موضوع محرمین

      پاسخ دادن
  • محسن۱ مرداد, ۱۳۹۴ در ۳:۲۹ ب.ظ

    سلام من یه پسر مجرد هستم میتونم فرزند خوانده داشته‌باشم لطفا پاسخ رو به ایمیلم بفرستید مچکرم

    پاسخ دادن
    • مدير سايت۱ مرداد, ۱۳۹۴ در ۴:۴۱ ب.ظ

      خیر. مردان مجرد نمی‌تواند کودکی را به فرزندی بگیرند.

      پاسخ دادن
  • Javid۱۱ مرداد, ۱۳۹۴ در ۸:۳۳ ب.ظ

    درود برشما، من متأهل هستم و همچنین یک دختر ده ساله هم دارم، اگر من کودکی رو بخواهم از پدر و مادرش به فرزند خواندگی بگیرم ایا این امر قانونی امکان پذیر هست زیرا خانواده کودک نمی توانند کودک خود را اداره کنند،

    پاسخ دادن
    • مدير سايت۱۲ مرداد, ۱۳۹۴ در ۱:۰۳ ق.ظ

      خیر. طبق قانون ایران، خانواده‌ی زیستی که توانایی نگهداری کودکش را ندارد، وی را به بهزیستی می‌سپارد و سرپرستی موقت او به یکی از خانواده‌های متقاضی با نظر دادگاه سپرده می‌شود. با توجه به معلوم بودن پدر و مادر زیستی و زنده بودن آنها، سرپرستی کودک به صورت دایم واگذار نمی‌شود.

      پاسخ دادن
  • مصطفی۱۷ مرداد, ۱۳۹۴ در ۱۰:۵۹ ق.ظ

    سلام بر شما بنده مقیم کشور سویدم و مجردم ایا میتونم کسی رو به فرزند خوندگی اونجا بگیرم ?

    پاسخ دادن
    • مصطفی۱۷ مرداد, ۱۳۹۴ در ۱۱:۰۱ ق.ظ

      و ایا میتونم مخارجشو تا وقتی هجده سالش بشه عهده بگیرم ?

      پاسخ دادن
      • مدير سايت۱۷ مرداد, ۱۳۹۴ در ۹:۰۹ ب.ظ

        طرح‌هایی در ایران برای پرداخت بخش‌هایی از هزینه زندگی کودکان وجود دارد. برخی از این طرح‌ها پرداخت کمک‌هزینه کودکان برای زندگی بهتر آنان در خانواده‌ی زیستی‌شان است. کمک به مراگز نگهداری کودکان نیز از جمله کارهایی است که می‌توانید انجام بدهید.

        پاسخ دادن
    • مدير سايت۱۷ مرداد, ۱۳۹۴ در ۹:۰۵ ب.ظ

      طبق قانون ایران، سرپرستی کودکان به مردان مجرد واگذار نمی‌شود.

      پاسخ دادن
  • نیوشا عطار۹ شهریور, ۱۳۹۴ در ۴:۱۹ ق.ظ

    سلام
    من خانمی مجرد هستم . دندانپزشک می باشم و ۳۳ سال دارم. توان مالی بسیار عالی هم دارم.آیا امکانش هست دختری را به فرزند خواندگی داشته باشم؟

    پاسخ دادن
    • مدير سايت۹ شهریور, ۱۳۹۴ در ۱۰:۲۷ ق.ظ

      از نظر قانونی زنان مجرد بالای ۳۰ سال می‌توانند درخواست سرپرستی کودک دختر را داشته باشند. با توجه به اولویت زن و مرد بدون فرزند، در عمل باید تقاضای سرپرستی کودک دختر ۴ سال به بالا را داشته باشید. برای اطلاع بیشتر به بهزیستی محل زندگی خود مراجعه کنید.

      پاسخ دادن
  • سعید۱۷ مهر, ۱۳۹۴ در ۱۰:۲۶ ق.ظ

    سلام. من مردی ۴۳ ساله و دارای یک فرزند هستم.آیا میتوانم فرزند دیگری را بپذیرم؟وضعیت مالی خوبی هم دارا هستم

    پاسخ دادن
    • مدير سايت۱۷ مهر, ۱۳۹۴ در ۷:۲۹ ب.ظ

      قانون اجازه واگذاری سرپرستی کودکان را به مردان نمی‌دهد. زن و شوهر دارای فرزند طبق قانون می‌توانند درخواست سرپرستی کودکی را بکنند، اما در چنین مواردی نیز با توجه به اولویتی که در قانون آمده است، احتمال آن بسیار اندک است.

      پاسخ دادن
  • رویا۴ آبان, ۱۳۹۴ در ۲:۱۲ ب.ظ

    سلام..من و همسرم یک پسر داریم ولی ما واقعا دوست داریم بچه دیگری هم داشته باشیم و اصلا برامون فرق نمیکنه که بچه خودمون نباشه….از اینکه بچه هایی توی این دنیا هستند که پدر و مادر ندارند و طعم محبت رو نمی چشند خیلی ناراحتم و واقعا و از صمیم قلبم دوست دارم که در حق یکی از این بچه ها مادری کنم…به نظرتون اگه پیگیری کنیم می تونیم موفق بشیم و بچه ای رو به فرزندی بگیریم؟ ممنون میشم جواب بدین

    پاسخ دادن
    • مدير سايت۴ آبان, ۱۳۹۴ در ۲:۴۴ ب.ظ

      اول این که وقتی کودکی رو به فرزندی می‌گیرید، بچه خودتون می‌شه و دیگه نمی‌شه گفت فرقی نمی‌کنه بچه خودمون نباشه. بهتره بگیم برامون فرقی نمی‌کنه که بچه‌ی زیستی‌مون نباشه.

      طبق قانون جدید شما می‌توانید درخواست سرپرستی کودکی را بکنید اما چون اولویت با زوج‌های بدون فرزند است، با توجه به چند برابر بودن متقاضی‌ها نسبت به کودکان قابل واگذاری، نوبت شما نمی‌ٰرسد. اما یک راه وجود دارد و آن سرپرستی موقت (امین موقت) است. کودکان بدسرپرست به صورت دایم سرپرستی‌شان واگذار نمی‌شود. شما می‌توانید درخواست سرپرستی موقت کودکی را بکنید و وی تا وقتی پدر و مادرش صلاحیت نگهداری از وی را ندارند، سرپرستی‌اش به شما واگذار می‌شود. به طور معمول بدسرپرستی این کودکان رفع نمی‌شود.

      پاسخ دادن
  • الهه محمدی۱۷ آذر, ۱۳۹۴ در ۱۲:۱۹ ب.ظ

    سلام. ممنون از وقت و انرزی که برای پاسخ دادن به سوالات صرف میکنین.
    میخواستم بدونم آیا این قوانین فرزند خواندگی در مورد به فرزندی گرفتن کودکان بیمار هم صدق میکنه؟

    پاسخ دادن
    • مدير سايت۱۷ آذر, ۱۳۹۴ در ۲:۵۰ ب.ظ

      سرپرستی کودکان با شرایط خاص نیز همین فرایند را طی می‌کند. اما چون افراد کمتری شرایط نگهداری از این کودکان را دارند، در زمان کوتاه‌تری به انجام می‌رسد.

      پاسخ دادن
  • نیره۲۶ دی, ۱۳۹۴ در ۹:۱۴ ق.ظ

    سلام ببخشید اگر کسی همسرش دیالیز شود به آن فرزند نمی دهند خودش همه کارهایش را انجام می دهد و مشکلی ندارد و من خودم کارمند هستم و خودم تمکن مالی هم دارم اگر عنوان نکنم بیماری همسرم را مشکلی پیش می اید؟

    پاسخ دادن
    • مدير سايت۲۶ دی, ۱۳۹۴ در ۱:۵۶ ب.ظ

      یکی از شرایط فرزندپذیری سلامت جسمی است. این موضوع نیز با ارجاع به پزشکی قانونی ارزیابی می‌شود. در قانون مصادیق عدم سلامت جسمی نیامده است اما هدف قانون‌گذار از سلامت جسمی، داشتن امکان نگهداری کودک و فقدان ریسک برای بیمار شدن کودک است. به هر جال شما باید درخواست مشترک بدهید و احتمال این که به دلیل بیماری صعب‌العلاج سرپرستی کودکی را به شما ندهند، وجود دارد.

      پاسخ دادن

ارسال ديدگاه

لطفا نام خود را وارد كنيد! لطفا آدرس ايميل را صحيح وارد كنيد! لطفا پيام را وارد كنيد!